Wetenschap en impact op de landelijke politiek

Bijeenkomst: Kennis in de Tweede Kamer – de rol van wetenschapscommunicatie in het Haagse

Op 28 mei 2026 waren de leden van het Platform Wetenschapscommunicatie (PWC) en hun public affairs-collega’s en introducés te gast in Den Haag.

Op uitnodiging van Hugo van Bergen, liaison Parlement en Wetenschap bij de KNAW, waren we uitgenodigd in het huidige gebouw van de Tweede Kamer. Na de bijzondere ervaring om gescreend en op metaal gescand te zijn voor een overleg, mochten we allemaal naar binnen.

Opening PWC ledenbijeenkomst

Dit bezoek is een van de fysieke bijeenkomsten van PWC . Een goed moment om eerst even bij te praten met de aanwezige leden en hun introducés.

Femke Trommels, voorzitter PWC en Tilburg University, stelt het bestuur voor en heet ons allemaal welkom. Ze schetste het programma vanaf half 3 met de sprekers.

Updates:

• Kakel-vers bestuur en website sinds dit jaar.
• Sindskort staat PWC ook ingeschreven bij KvK en binnenkort hebben we een nieuwe bankrekening. Daarna pakken we de ledenwerving weer op.
• Als PWC gaan we vanaf dit jaar door als netwerk voor wetenschaps- en onderzoekscommunicatoren bij hoger onderwijs- en kennisinstellingen. We stoppen met de Google- en perslijst.

We zien dan met name kennisuitwisseling onderling door de leden gewaardeerd door de leden wordt. Zoals we ook zagen bij de online bijeenkomst over nieuwsbrieven.

Rondje langs de Velden

Thomas Haenen, secretaris PWC a.i. en Radboud Universiteit, heeft gisteren in Nijmegen een kinderpodcast ‘Professor proef ’gelanceerd. De aftrap vond plaats met 150 basisschoolkinderen. Ouders waren enthousiast over een kwalitatief toffe podcast voor de achterbank tijdens de vakantie.

Jerwin de Graaf, UMCU Hersencentrum, organiseerde een New Scientist Live over hersenziekten – vertelt veel over wat er gebeurt aan het UMCU op dit vlak. De avond vindt plaats in Tivoli Vredenburg (er zijn nog kaarten beschikbaar).

Dit is een uniek concept als onderdeel van Utrecht Science Week na de zomer – met kunst en wetenschap.

Daarnaast geeft Jerwin aan te experimenteren met AI en te onderzoeken wat het hen kan brengen. Dat klinkt veelbelovend en Thomas vraagt om voorbeelden. Voor nu richten ze zich vooral op het stroomlijnen en efficiënter maken van processen. Ook zijn ze aan het coderen en aan het kijken of ze nieuwsbrieven kunnen automatiseren (m.n. door het scrapen van hun eigen website met nieuws in thema’s) – onderwerp slaat aan voor online bijeenkomst – bestuur noteert dit voor een vervolg.

Laura Erdtsieck, persvoorlichting UvA, geeft aan dat zij “al 100 jaar” LexisNexis voor mediamonitoring en persstukken gebruiken. En nu heeft LexisNexis ook iets nieuws: ‘TV Eyes’. Wie heeft daar ervaring mee? Het bestuur besluit dit als eerste op te pakken voor een online kennissessie ‘Mediamonitoring en welke tooling sluit nou aan bij ons werk’ – deze vindt plaats op dinsdag 7 juli van 12:00–13:00 uur. Aanmelden kan op info@platformwetenschapscommunicatie.nl

Presentatie 1 – Natasha Stroeker, hoofd van de Dienst Analyse en Onderzoek (DAO)

Natasha heeft een achtergrond als onderzoeker, en altijd in de Tweede Kamer gewerkt aan onderwijs en wetenschapsbeleid in alle aspecten. Ze schreef het rapport “Klem tussen balie en beleid”, dat nog altijd actueel is. Ze legt uit dat in de Kamer er werkgroepen zijn die het functioneren van de Tweede Kamer ondersteunen (van alleen controlerend naar ook meer mede wetgevend). De missie van de dienst Analyse en Onderzoek is het versterken van het kennisfundament onder het functioneren van de Kamer. M.n. via de vaste Kamercommissies.

Onafhankelijkheid is een hele grote waarde van haar dienst. Veel politiek wordt helaas alsnog bedreven zonder een gedegen kennisbasis. Dat maakt debatvoorbereiding ook belangrijke doelgroep voor haar dienst.

Zij zorgen dat hun dienstverlening aansluit bij de parlementaire agenda – waar sluit het op aan, wat kan ik ermee? Kamerleden denken weinig vooruit, maar kijken voornamelijk naar de debatten over 1 à 2 weken.

Voor Kamerleden vindt twee derde van de debatten plaats in de commissies en slechts een derde plenair in de Kamer. Deze commissiedebatten zijn heel sterk inhoudelijk, de plenaire veel meer politiek van aard.

DAO volgt ook de ontwikkelingen in Europa en duidt het handelingsperspectief voor (nieuwe) Kamerleden. Ze leggen uit hoe de EU (Commissie en Parlement) werkt en begeleiden werkbezoeken naar Brussel. Ook evalueert de dienst burgerbetrokkenheid initiatieven zoals petities e.d.

Producten (zoals verslagen en rapporten bijvoorbeeld) van DAO zijn doorgaans voor intern gebruik in de Kamer en commissies en worden vaak niet openbaar gepubliceerd. WOB-verzoeken voor DAO-rapporten worden vaak wel gehonoreerd.

DAO biedt ook een nieuw product: parlementaire verkenning. De dienst voert dan een metastudie uit die leidt tot rapport. Naar aanleiding daarvan wordt over dat thema en de uitkomsten een debat gehouden.

De kennisagenda wordt bepaald door de agenda van de Kamercommissies en de vragen die daaruit voortkomen. Deze commissies kunnen besluiten om de instrumenten van parlement en wetenschap in te zetten.

De werkverdeling binnen DAO: 80% werk is voor de commissies – 20% voor ad hoc vragen van bijv. Kamerleden. DAO onderhoudt ook de contacten met het externe kennisveld, zoals we vandaag doen, door kennissymposia te organiseren. Voorbeeld: op 26 mei startte de parlementaire enquête naar de coronaperiode. Een staf van twintig (!) DOA-medewerkers ondersteunen dat proces.

Presentatie 2 – Hugo van Bergen, liaison Parlement en Wetenschap

Hugo begint met te vertellen hoeveel hij houdt van het werken in het hart van de democratie als partner van DAO.

Zijn rol startte met een onderzoek in 2009. Hij onderzocht hoe de kennis van mensen in ministeries en de Kamer ervoor stond. Zijn conclusie: de Tweede Kamer moet meer doen met de kennis vanuit de wetenschap! Dat leidde tot het testen van verschillende instrumenten om kennis naar de kamer te brengen.

Na de oprichting van DAO, volgde ook professionalisering de hoe NWO, KNAW en andere kennisinstellingen de kamer bedienen. Dus sinds 2019 is er één fulltimefunctie namens al die kennisinstellingen: en dat is Hugo!

Hugo legt uit welke instrumenten hij al heeft getest en welke testen (minisymposium) nog lopen en wat hun impact is. Een belangrijke die daaruit is ontstaan, is de wetenschapstoets voor elk wetsvoorstel. Dit bleek een heel nuttig instrument waarbij wetenschappers een soort SWOT doen van elk voorstel, zodat de minister daarover kan beslissen (ook al telt de effort die in een slecht voorstel is gestoken soms zwaarder dan de risico’s). Hier is nu veel aandacht voor, ook vanuit de EU. Inmiddels willen europarlementariërs per se een Engelstalige vertaling van elk wetsvoorstel zien!

Hugo deelt een indrukwekkend overzicht van al zijn werk in één jaar. Aan de hand van een casus-minisymposium over quantumtechnologie legt hij uit dat m.n. bewustwording over risico’s van krachtige quantumcoputing+AI voor alle beveiliging daarbij de uitkomst was. Wat als de eerste quantumcomputer uit China komt i.p.v. de EU of de VS? Heel succesvol en impactvol.

Als volgende casus laat hij zien hoe zijn werk wordt bepaald door de fluctuaties in het politieke landschap. Ieder nieuw kabinet maakt immers een nieuwe visie op defensie. Die kunnen we toetsen door dat beleid door wetenschappers tegen het licht te houden. En hun mening was genadeloos (er bleek geen relatie met NAVO, EU of binnenlands beleid in die hele nota te staan) – het ministerie werd daardoor wel nieuwsgieriger naar wat Hugo en DAO te bieden hebben. Dat leidde tot betere en intensievere samenwerking met de wetenschappers. Impact!

Als laatste casus gaat Hugo in op de digitale rechtsstaat. Steeds meer uitvoerende overheidsdiensten leunen zwaar op ICT-middelen. Hoe krijg je daar grip op als kamer? Dat leverde 10 belangrijke vragen op die Kamerleden kunnen stellen bij wetsvoorstellen als ze willen toetsen of alles goed geregeld is op het vlak van de digitale rechtsstaat.

Hugo’s werk bestaat voor 90% uit diensten waar om wordt gevraagd en voor 10% uit ongevraagd advies. Dit geldt ook voor DAO, behalve bij een nieuwe Tweede Kamer (na verkiezingen) waar DAO meedenkt met de diensten die ze kunnen leveren.

Presentatie 3 – Julius Feenstra , trainee Science advisory fellowship Dienst Analyse en Onderzoeken promovendus Tilburg University (implementatie EU wet- en regelgeving)

Julius heeft e

Hij heeft een half jaar bij DAO gewerkt als fellow en heeft daarvoor zijn promotieonderzoek een half jaar stilgelegd, maar het heeft hem ook veel gebracht. Daar gaat hij op in in zijn presentatie.

Julian kon zijn fellowship uitvoeren als onderdeel van het Co-SPIRIT-project. Hij heeft zes maanden meegelopen met de kenniscommissie Sociaal Klimaatfonds voor het ministerie van Klimaat en Groene Groei (min v KGG).

Dat deed hij vooral ook om zelf te leren: wat doet de DAO? Hoe schrijf ik een politiek neutraal stuk dat geschikt is voor alle partijen? Wat staat er op de kennisagenda? En hoe sluit ik aan bij wat er dan speelt voor de Kamerleden? Welke van de drie kerntaken van de kamer kan ik ondersteunen als wetenschapper (controlerend, wetgevend en… ?) – en wat is nou echt mijn wetenschappelijke kennis?

Julius vond het heel leerzaam om uit de bubbel van de wetenschapper aan een universiteit te stappen en uit te leggen aan politici wat je nou eigenlijk doet.

Hij heeft daar de volgende inzichten opgedaan:

• Weet waar je zelf goed in bent en waar je eigen wetenschappelijke kennis zit – los van casuïstiek.
• Goed je kennisoverdracht toespitsen op de ontvanger – (en de niet cruciale nuance uit de stukken te halen – lastig als wetenschapper)
• blijf initiatief nemen! – blijf ook je stuk als je het gemaakt hebt delen – ook met collega’s, omdat het voor zijn gevoel de wetenschappelijke diepgang miste (omdat de nuance eruit was) – maar het is belangrijk om ook aan collega’s te laten zien dat deze vertalingen nodig zijn.

In zijn slides gaf hij tot slot tips voor de PWC-leden en collegawetenschappers om als researcher met een andere doelgroep te communiceren (zoals de Kamer of een breed publiek) dan met medewetenschappers.

Vragen vanuit het publiek

Thomas begint met de conclusie dat Hugo alle kennisinstellingen monitort. Waar let hij dan op? Hugo geeft aan vooral te letten op de maatschappelijke relevantie van onderzoek (zoals publiekssamenvattingen van promoties). Nicole van Overveld, secretaris PWC en TU Eindhoven, vroeg vervolgens welke tooling Hugo hiervoor gebruikt? Hugo doet het meeste zoekwerk op de websites en nieuwsbrieven van de universiteiten, hogescholen en instituten met de hand (al hoopt hij op hulp van AI). Hugo roept de PWC-leden dan ook op om onderzoek door te leiden naar hem, als we het onder de aandacht willen brengen.

Ingrid Beckers, Open Universiteit en net gestart in de wetenschapscommunicatie, vindt het herkenbaar dat wetenschappers soms een zetje nodig hebben om naar buiten te treden. Ook zij ervaart dat leuke of lichte onderwerpen het beter doen in de media. Hugo vult aan dat Kamerleden net gewone mensen zijn. Ze letten ook op de actualiteit. Daarbij moet de wetenschap kloppen, maar ook te behappen en te begrijpen zijn.

Natasha zegt dat niet iedereen wacht tot het heel wetenschappelijk gedegen/robuust is voordat ze onderzoekswerk insturen naar de DAO. De vraag is dan: hoe presenteer je het op een manier waarop een Kamerlid er iets mee kan? Antwoord: Soms moet je wachten met kennis aanreiken totdat Kamerleden er ook mee bezig zijn. Domweg het einde van een researchproject aanhouden om een rapport te delen is geen aanleiding voor de Kamer, maar actualiteit of commissieagenda juist wel.

Het project Co-SPIRIT is nu nog een pilot – voor promovendi van rechtsgeleerdheid in Tilburg. Daar komt nu een uitbreiding op voor promovendi in de gedragswetenschap. Hopelijk wordt het ook een programma van NWO om het te verbreden en open te stellen voor promovendi van alle kennisinstellingen. En op de langere termijn kunnen dan niet alleen de rijksoverheid, maar ook provincies en gemeenten hiervan gebruikmaken.

De public affairs-collega van UMCU vraagt zich af of de vraag naar wetenschappelijke input nou toeneemt of afneemt bij beleidsmakers. Zeker als aan een commissietafel wetenschappers naast lobbyisten zitten. Devalueer je daarmee de wetenschappelijke input of geef je juist de mening van een lobbyist legitimiteit? Heel populair gezegd: degradeer je daarmee de wetenschap niet tot “ook maar een mening”? Hugo antwoordt dat hij dat zo niet ervaart. Er komen toch vaak vragen naar wetenschappelijke input of toetsen vanuit de Kamercommissies. En daar gaan ook de wetenschapsceptische parlementariërs niet voor liggen.

Femke vraagt Hugo hoe hij de juiste wetenschappers bereikt? Hugo valt terug op de KNAW en de Jonge Akademie, NWO en personal grants-netwerken. Hij motiveert drukke wetenschappers om de politiek bij te staan en merkt dat het toch nog steeds als eervol wordt ervaren. Zeker als ze ook een presentatie in de kamer mogen geven e.d. Dus over het algemeen zijn de wetenschappers heel positief over hun medewerking.

Jerwin vraagt naar de bekendheid en het effect van fellows aan de universiteit. Femke geeft aan dat ze nu pas de vierde fellow binnen Tilburg is gestart (Co-SPIRIT is gestart met een Stevinpremie), dus nog niet veel brede effecten. Marga Winnubst, Open Universiteit, suggereert om hiervoor NEWS te betrekken. Wellicht hebben zij interesse om dit breder op te pakken voor wetenschappers die hiervan willen leren hoe dit werkt? Dat doen ze ook al met de opleidingen wetenschapscommunicatie. Marga en Femke volgen dit op.

Tot slot vraagt Jerwin hoe wetenschappers die dingen zien misgaan (voorbeeld: toelatingsproces dure nieuwe medicijnen) nou impact kunnen maken met hun inzichten in de politiek? Natasha, stap 1 is de juiste woordvoerder van een Kamerlid te vinden (vind ook het juiste Kamerlid dat dit onderwerp omarmt) en benader hem/haar rechtstreeks. Public Affairs-collega van UMCU geeft aan dat beleidsmedewerkers aan kennisinstellingen ook wetenschappers kunnen helpen om de weg te vinden in Den Haag (of Europa). Zij begeleiden vaak meer naar ministeries dan individuele Kamerleden of commissies. Natasha legt uit dat daarom dus ook Kamerleden een eigenstandig kennisbudget hebben, zodat zij ook vragen kunnen laten beantwoorden die niet vanuit een minister/ministerie wellicht politiek gekleurd zijn.

Publieksrondleiding Tweede Kamer

Daarna is het tijd voor de publieksrondleiding door de Tweede Kamer met uitleg van ProDemos.

Daarmee sluiten we deze informatieve bijeenkomst af.